Situatie rond 1850 n.Chr.

Legenda:

Strandwal
Zandgrond
Stuwwallen
Veen
Geulen en prielen
Intergetijdengebied
Voormalige kwelder
Zeedijken
Polders Middelzee


1 Krinser Earm
2 De Swette bij Reduzum
3 Gersdam bij Bears
4 Boksumer Nieuwland
5 Skrédyk en Bitgumer Hegedyk

Bronnen:
- Schroor 2000
- Gildemacher 2004

Voor het samenstellen van het kaartje:
- Vos et al. 2011. 1500 n.C.
- Van der Veen 2022
- Rienks & Walter 1954
- Geo-portaal Provincie Fryslân 2024
   Kaartenkijkdoos: Dijken

De Middelzee

De grootste landaanwinningen en inpolderingen hebben plaatsgevonden in het gebied van de voormalige Middelzee. In de polders liggen nauwelijks nederzettingen. In het zuiden, tussen Boalsert en Snits ligt één dorp, waarvan aan de naam Nijlân (Nieuwland) is te zien dat het in de polder ligt. Het noordelijke deel van de Middelzee werd planmatig en grootschalig drooggelegd met de Oude Bildtdijk 1n 1505 en de Nieuwe Bildtdijk in 1600. Er werden drie dorpen gesticht ten behoeve van de arbeiders die de drooglegging uitvoerden. Later onstond langs dijken lintbebouwing en rond de sluizen vormden zich kleine woonkernen. Opmerkelijk is dat bij de lintbebouwing aan de dijken alle arbeidershuisjes buitendijks, tegen de helling van de dijk liggen en de grotere boerderijen binnendijks.

In de 19e eeuw ontstond er onenigheid over het onderhoud van Nieuwe Bildtdijk en enkele nieuwe polders daarboven. De provincie nam de regie en bepaalde in 1883 de ligging van de buitenste zeewerende dijk. Ook daarna bleef men buitendijks zomerpolders aanleggen. Een belangrijk keerpunt kwam na de watersnoodramp van 1953, toen het Deltaplan werd uitgevoerd. Er ontstond discussie over de locatie van de nieuwe zeewerende dijk. In 1986 besloot de landelijke regering het buitendijkse gebied niet verder in te dijken; het werd aangewezen als natuurgebied, en de bestaande zeedijk werd verhoogd tot Deltahoogte.